Dzięki przepisom prawa wspólnotowego obywatele UE, bez względu
na to, gdzie wykonują swoją pracę, mają podobne uprawnienia.
Zasadą podstawową jest stosowanie prawa miejsca pracy - w tym
samym czasie można podlegać ubezpieczeniu społecznemu tylko
w jednym w kraju członkowskim. Pracownik najemny zatrudniony
na terytorium jednego państwa polega jego ustawodawstwu, nawet
jeżeli zamieszkuje na terytorium drugiego państwa lub jeżeli
przedsiębiorstwo czy pracodawca, który go zatrudnia, ma swoją
zarejestrowaną siedzibę albo miejsce prowadzenia działalności
na terytorium innego państwa członkowskiego.
Zasada stosowania prawa miejsca pracy odnosi się także do osób
prowadzących działalność na własny rachunek.
Dzięki stosowanemu tego prawa można uniknąć podwójnego płacenia
składek lub niepłacenia ich w ogóle (co dla pracownika może się
okazać najmniej korzystne, wręcz szkodliwe). Pracując w jednym
z państw UE składki na ubezpieczenie społeczne płacimy właśnie
w tym kraju, w więc np. Polak w Hiszpanii, jeśli jest tam zatrudniony,
w Hiszpan w Polsce, gdy tutaj znajduje się jego miejsce pracy.
Zasady tej nie stosuje się w każdej sytuacji. Składki na ubezpieczenie
społeczne mogą płacić w kraju Polacy, którzy są oddelegowani
do pracy za granicą w ramach tzw. eksportu usług (pracownik,
którego polski pracodawca wysyła za granicę do wykonania jakiejś
usługi, np. praca na budowie - gdy czas wykonania usługi nie
przekracza 12 miesięcy, z pewnymi wyjątkami).
Drugą grupą pracowników uprawnionych do płacenia składek w kraju,
to ci, którzy mają specjalne prawa, wynikające z porozumień międzynarodowych
- za zgodą obu krajów zainteresowanych takim rozwiązaniem (np.
wyjazdy polskich marynarzy do pracy - na statkach pod banderolą
kraju Unii - do kraju, gdzie płacenie składek według Obowiązujących
tam zasad byłoby, ze względu na koszt zatrudnienia, dużo mniej
opłacalne; na razie dotyczy to tyko Norwegii i Cypru).
Pracownicy, którzy jednocześnie wykonują pracę w kilku
państwach mogą, w zależności od sytuacji, podlegać
albo przepisom państwa, w którym mają miejsce zamieszkania,
albo państwa, w którym siedzibę ma przedsiębiorstwo ich zatrudniające
lub pracodawca, z którym zawarli umowę. Dotyczy to pracowników
zatrudnionych w kilku różnych państwach Unii, zamieszkujących
w jednym z tych państw; zatrudnionych w kilku różnych państwach
Unii, ale zamieszkujących państwie UE, w których nie są zatrudnieni.
Jeśli pracownik zatrudniony jest w kilku państwach członkowskich
u różnych pracodawców lub wykonuje pracę u tego samego pracodawcy
w kilku jego zakładach położonych w różnych państwach członkowskich,
a jednak z państw zatrudnienia jest to, w którym pracownik ma
miejsce zamieszkania, wówczas objęty jest przepisami ubezpieczeniowymi
państwa, w którym zamieszkuje tam część swojej pracy).
Prawo wspólnotowe daje możliwość sumowania okresów ubezpieczenia i
zatrudnienia w krajach UE (ważne np. przy ustaleniu prawa do
świadczeń emerytalnych lub przyznawaniu zasiłku dla bezrobotnych)
Jeśli obywatel UE pracował w kilku krajach wspólnoty, może uzyskać
emeryturę w każdych tych państw, gdy płacił składki na ubezpieczenie
społeczne przynajmniej rok i nabył w tych krajach uprawnienia
emerytalne. Zasady przyznawania emerytur są jednak w każdym kraju
inne, trzeba więc, przed złożeniem wniosku o jej przyznanie (wymóg
konieczny), zaciągnąć informacji, czy można się starać o przyznanie
takiego świadczenia. Emerytura przysługuje proporcjonalnie do
czasu przepracowanego w danym kraju (można uzyskać uprawnienia
emerytalne w kilku krajach).
Emeryturę odbiera się tylko w miejscu zamieszkania, a nie, jak
dawniej, przekazuje się do banku w Polsce, gdy uprawniony do
świadczenia pozostaje za granicą. Osoba, która wcześniej pracowała
w różnych krajach UE, a mając już uprawnienia emerytalne zamieszkała
np. we Francji, będzie otrzymywać emeryturę właśnie w tym kraju.
Zasadą wyjątkową, przysługującą tylko nowo przyjętym członkom
wspólnoty, jest możliwość uwzględniania przez ZUS pracy
za granicą przy obliczaniu wysokości emerytury, gdy wcześniej
do tego nie doszło. Wniosek do ZUS można złożyć w tej sprawie
ponownie, w czasie dwóch lat do dnia wstąpienia Polski do UE,
nawet w sytuacji, gdy ZUS pomniejszył lub zawiesił wypłatę emerytury
ze względu na zamieszkanie osoby uprawnionej poza granicami Polski.
Posługując się przepisami unijnymi, trzeba wiedzieć, że pracownik
w prawie wspólnotowym, to ten, kto wykonuje przez pewien czas
pracę na rzecz i pod kierownictwem innej osoby w zamian za wynagrodzenie
(oprócz osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy będą to
również np. zleceniodawcy). Natomiast do osób prowadzonych działalność
na własny rachunek zalicza się: osoby prowadzące pozarolniczą
działalność gospodarczą; wspólników spółek partnerskich, jawnych
i komandytowych; wspólników jednoosobowych spółek z ograniczoną
odpowiedzialnością; przedstawicieli wolnych zawodów; twórców;
artystów oraz rolników.
W poszczególnych krajach zabezpieczenie społeczne koordynowane
jest przez różne instytucje na różnym szczeblu: ministerstw -
tzw. władza właściwa; instytucje powołane do kontaktowania się
między sobą w kwestii realizacji uprawnień obywateli do zabezpieczenia
społecznego - tzw. instytucje łącznikowe; instytucje bezpośrednio
realizujące indywidualne uprawnienia ubezpieczonych - tzw. instytucje
właściwe.
W Polsce jedną z głównych instytucji właściwych oraz instytucji
łącznikowych dla zapewniania koordynacji systemów zabezpieczenia
jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. - mówi Łukasz Tomasz Sroka,
rzecznik prasowy krakowskiego ZUS-u.
Pomoc z zakresu ubezpieczeń społecznych w związku z pracą za
granicą, zarówno obywateli polskich, jak i cudzoziemców, można
uzyskać w jednostkach ZUS, na stanowiskach oznaczonych flagą
Unii Europejskiej.
Pracodawca polski delegujący pracowników do pracy w kraju Unii
Europejskiej powinien pobierać z ZUS lub ze strony internetowej
zakładu druk E-101 potwierdzający fakt posiadania
ubezpieczenia w Polsce i zwalniający z opłacania składek ubezpieczeniowych
za granicą. - informuje rzecznik prasowy ZUS.
Osoby zatrudnione w na podstawie umowy o dzieło w kraju członkowskim
UE są uprawnione do korzystania ze świadczeń medycznych na podstawie
druku E-128. Wiele ważnych informacji dotyczących
ubezpieczenia pracownika za granicą znajdują się na stronie internetowej
pod adresem www.zus.pl